16. JANUAR – DOGODILO SE NA DANAŠNJI DAN: 1927. umro Jovan Cvijić, veliki srpski geograf

Istorijski događaji koji su obeležili 16. januar kroz istoriju obuhvataju političke prekretnice, rođenja i smrti znamenitih ličnosti, kao i kulturne i društvene događaje koji su ostavili trag u svetu i kod nas.

PROČITAJTE: 15. JANUAR – DOGODILO SE NA DANAŠNJI DAN: 1804. janičari započeli „seču knezova“

Ovi događaji potvrđuju da je 16. januar datum duboko utkan u političku, kulturnu, umetničku i društvenu istoriju sveta.

Od prelomnih odluka koje su menjale međunarodne odnose, preko rođenja stvaralaca koji su oblikovali književnost, muziku i kulturu, do tragičnih događaja koji su potresli čitav svet – ovaj dan podseća koliko je istorija dinamična i raznolika. Svaka od ovih godišnjica nosi svoju priču, opomenu ili nasleđe koje i danas utiče na savremeno društvo.

1547. Ivan IV Vasiljevič, poznat kao Ivan Grozni, krunisan je u Moskvi za prvog cara svih Rusa. Time je Rusija formalno postala carstvo sa snažno centralizovanom vlašću — događaj koji je duboko uticao na istoriju Istoka i Evrope.

1708. U manastiru Krušedol, jednom od duhovnih centara Srba u Ugarskoj, održan je prvi narodno-crkveni sabor, na kojem je za mitropolita izabran Isaija Đaković — važan događaj u istoriji srpske crkvene i kulturne autonomije u Habsburškoj Monarhiji.

1804. Janjičarske starešine — dahije, koji su uzurpirali vlast u Beogradskom pašaluku, počeli su „seču knezova“ u pokušaju da uguše otpor srpskog naroda: na prevaru su uhvatili i pogubili oko 70 najuglednijih srpskih knezova, među kojima su Aleksa Nenadović, Ilija Birčanin, Hadži-Ruvim i Hadži-Đera. Taj tragičan događaj ubrzao je izbijanje Prvog srpskog ustanka.

1906. Rođen je grčki brodovlasnik Aristotel Onazis, jedan od prvih brodovlasnika u svetu koji je stekao ogromno bogatstvo izgradnjom tankera za prevoz nafte; bio je poznat i po vezi sa čuvenom operskom pevačicom Marijom Kalas i braku sa Žaklinom Kenedi.

1908. Rođen je američki fizičar mađarskog porekla Eduard Teler, koji je radio u Los Alamosu i smatra se jednim od tvoraca američke hidrogenske bombe.

1918. Rođen je Gamal Abdel Naser, predsednik Egipta od 1956. do 1970., lider nezavisnog Egipta i jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih.

1919. U Berlinu su, posle neuspelog ustanka, ubijeni vođe nemačkog radničkog pokreta Roza Luksemburg i Karl Libkneht.

1927. Umro je srpski geograf Jovan Cvijić, osnivač moderne antropogeografije i jedan od najznačajnijih naučnika Srbije, čiji su radovi oblikovali razumevanje balkanskog prostora i etnografije.

1929. Rođen je američki baptistički sveštenik Martin Luter King, borac za građanska prava crnaca, koji je koristio nenasilne metode građanskog otpora i dobio Nobelovu nagradu za mir 1964.

1943. U Drugom svetskom ratu američke trupe potisnule su Japance sa pacifičkog ostrva Gvadalkanal.

1953. Umro je američki general Dvajt Ajzenhauer, koji je u Drugom svetskom ratu bio glavnokomandujući savezničkih snaga na zapadnom frontu i kasnije postao predsednik SAD. (na osnovu opšte istorijske evidencije)

1971. Egipatski predsednik Anvar el Sadat i predsednik Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR-a Nikolaj Podgorni svečano su otvorili Asuansku branu na Nilu, kapitalni projekat hidroenergetskog i melioracionog sistema.

1973. Izraelski premijer Golda Meir razgovarala je u Vatikanu sa papom Pavlom VI, koji je podržao međunarodni status Jerusalima — prvi takav susret izraelskog premijera s poglavarom rimokatoličke crkve.

1991. Evropska zajednica priznala je Sloveniju i Hrvatsku kao nezavisne države.

1993. Američke snage uvele su pomorsku blokadu Haitija zbog talasa izbeglica koji, prema navodima, može dovesti do „masovnog gubitka života na moru“.

1993. U selu Skelani massacre (Bosna i Hercegovina) dogodio se napad tokom rata u BiH u kojem je poginulo između 40 i 65 Srba — jedan od mnogih tragičnih događaja u ratovima na prostoru bivše Jugoslavije.

1999. U selu Račak na Kosovu pronađena su tela 45 Albanaca, što je snažno uticalo na odluku NATO da bombarduje Jugoslaviju iste godine.

2000. Posle ubistva Željka Ražnatovića Arkana u Beogradu, opozicione stranke 16. januara zahtevaju ostavku predsednika Slobodana Miloševića — jedan od važnih trenutaka političke krize u Srbiji na prelazu milenijuma.

2001. Senat Kambodže doneo je zakon o tribunalu za suđenje liderima Crvenih Kmera za zločine počinjene tokom njihove vladavine.

2001. Umro je britanski kriptograf Leo Marks, koji je unapredio bezbednost šifara tokom Drugog svetskog rata i spasao mnoge živote tajnih agenata.

2002. Hrvati su obeležili 10 godina međunarodnog priznanja nezavisnosti svoje države, izražavajući žaljenje zbog krvoprolića devedesetih.

2004. U Iraku novčanice sa likom Sadama Huseina prestale su da važe; američki dolar postao je zvanična valuta.

2006. Umro je kuvajtski emir šeik Džaber Al Sabah; na vlast je došao prestolonaslednik šeik Saad Al Aabdulah Al Sabah.

2006. Lekarka Mišel Bašele pobedila je na predsedničkim izborima u Čileu i postala prva predsednica te države.

2019. Međunarodni krivični sud u Hagu oslobodio je bivšeg predsednika Obale Slonovače Lorana Gbagboa optužbi za zločine protiv čovečnosti.

2022. Italijanski modni dizajner Nino Čeruti, zaslužan za revoluciju u muškoj modi šezdesetih, preminuo je u 92. godini.